Naar de inhoud

Een communicatiebord maken: de gids stap voor stap

Op deze pagina
Een communicatiebord maken: de gids stap voor stap
Alexandros

Geschreven door Alexandros SIDIRAS GALANTE op Monday 28 September 2026, bijgewerkt Thursday 15 October 2026

Geschatte leestijd ~ 8 minutes

Wil je een communicatiebord voor het tussendoortje, de bakker of het verhaaltje voor het slapengaan? Een communicatiebord is een pagina met pictogrammen voor één activiteit, waarop je de woorden aanwijst terwijl je praat. Om er een te maken begin je bij een echte activiteit, kies je verschillende soorten woorden, zet je ze op een vaste plek en probeer je het bord twee weken uit voordat je oordeelt. Hieronder de stappen, op papier of in een app, twee voorbeelden en meer dan 40 gratis communicatieborden om te printen.

Wat is een communicatiebord?

Een communicatiebord is een raster met pictogrammen, vaak op één pagina, met de woorden die je nodig hebt tijdens een activiteit: de maaltijd, het bad, het speelkwartier, een uitje naar het park. Je legt of hangt het waar de activiteit plaatsvindt. De communicatiepartner (ouder, leerkracht, logopedist) wijst de kernwoorden aan terwijl hij praat: dat heet modelleren. Zo ziet de persoon hoe het werkt, en kan hij zelf een woord aanwijzen om iets te vragen, te zeggen of te weigeren.

Je hoort ook wel themabord of activiteitenbord; in het Engels aided language display (ALD). Een communicatiebord is vaak een eerste stap in OC: je maakt het op één avond en gebruikt het de volgende dag al.

Activiteitenbord, boekbord, volledige woordenschat: welke maak je?

  • Het activiteitenbord: één pagina voor een bepaald moment (het bad, de maaltijd, de auto, de bakker), opgehangen waar het plaatsvindt.
  • Het boekbord: één pagina bij het voorlezen van een bepaald prentenboek.
  • De volledige woordenschat (map of app): tientallen gekoppelde pagina’s, met kernwoorden op een vaste plek. Dit is het belangrijkste hulpmiddel van de persoon.

De eerste twee zijn makkelijk te maken en vullen de volledige woordenschat aan zonder hem te vervangen: alleen daarmee kun je alles zeggen, overal.

  1. Begin bij een activiteitEen moment uit het dagelijks leven dat vaak voorkomt en motiveert
  2. Verzamel de woordenVraag het de omgeving, sorteer daarna
  3. Indelen en illustrerenVaste plekken, pictogrammen of foto’s
  4. Maken en uitproberenEen tot twee weken voordat je oordeelt
Een communicatiebord maken: de vijf stappen in het kort (stap 3 en 4, de vakjes indelen en de afbeeldingen kiezen, zijn samengevoegd).

Stap 1: begin bij een echte activiteit

Begin niet met een woordenlijst, maar met een moment uit het dagelijks leven. Vraag je bij elke activiteit van de week af of de persoon kan zeggen wat hij nodig heeft (Beukelman & Light, 2020): de activiteiten waarin dat het minst lukt, en die het gezin belangrijk vindt, worden de eerste borden. Kies er een die vaak voorkomt en motiveert: één bord dat elke dag wordt gebruikt, is meer waard dan tien in een la.

Stap 2: verzamel en sorteer de woorden

Verdeel de activiteit in stappen en noteer wat andere kinderen of volwassenen bij elke stap zeggen. Vraag het daarna aan meerdere mensen (ouders, logopedist, leerkracht, broers en zussen, de persoon zelf): ieder brengt woorden in die de anderen vergeten (Morrow et al., 1993).

Veelgemaakte fout: een bord vol zelfstandige naamwoorden (appel, sap, koekje), waarmee je kunt benoemen, maar niet praten. Zet op elk bord:

  • kleine, veelgebruikte woordjes: nog, klaar, stop, help me, niet, wil, kijk;
  • werkwoorden: eten, drinken, openmaken, inschenken, snijden;
  • woorden om te beschrijven: warm, koud, groot, klein, lekker;
  • zelfstandige naamwoorden van de activiteit en persoonlijke woorden: namen, de knuffel, het lievelingstussendoortje;
  • sociale woorden en reacties: mjam, bah, dank je wel, mijn beurt, jouw beurt;
  • een vraag: wat is dat?

Sorteer daarna: elk woord kost moeite om te leren (Yorkston et al., 1990). Controleer of elk woord gewenst is en past bij de leeftijd en de cultuur: voor een tiener zegt een opgestoken duim beter ‘wat gaaf’ dan een kinderlijke smiley. De volledige methode staat in Welke woorden in het hulpmiddel.

Stap 3: deel de vakjes in

Sommige mensen kunnen maar 2 tot 4 vakjes aan, anderen enkele tientallen; veel eerste communicatieborden hebben er tussen 8 en 24. Dat hangt af van het zien, de motoriek en de aandacht (te beoordelen met een ergotherapeut of een logopedist).

  1. Zet dringende woorden (stop, help me, het doet pijn) op de plekken die het makkelijkst te bereiken zijn.
  2. Houd een strook vaste woorden aan, dezelfde op al je borden, bijvoorbeeld ja, nee, nog, klaar, help me, stop.
  3. Verplaats nooit een geleerd woord: de hand onthoudt de plekken.
  4. Begin met weinig: lege vakjes en symbolen in kleine eilandjes hielpen mensen met het syndroom van Down om de woorden te vinden (Wilkinson et al., 2017). Vul de lege plekken later, zonder iets te verplaatsen.
  5. Orden van links naar rechts in de volgorde van de zin (wie, actie, wat) als de persoon begint te combineren.

Aantal vakjes, vaste posities en kleuren per woordsoort: zie Het rooster indelen.

Stap 4: kies de afbeeldingen

  • Pictogrammen: de bank ARASAAC, gratis en veel gebruikt, biedt er duizenden aan onder een Creative Commons-licentie.
  • Foto’s: voor beginners, mensen met afasie of heel persoonlijke voorwerpen (de knuffel, de bakker om de hoek) zijn ze vaak makkelijker te herkennen.
  • Het geschreven woord onder elke afbeelding: het helpt de partners en laat het geschreven woord zien, maar is niet genoeg om te leren lezen (zie OC en lezen).

Je kunt beide mengen. Geen enkel symbool spreekt vanzelf: zelfs ‘nog’ leer je aan in een echte situatie.

Stap 5: maken en uitproberen

  • Print in kleur (A4 of A5), lamineer, en maak een reserve voor vieze activiteiten.
  • Hang het bord op waar de activiteit plaatsvindt: op de koelkast, bij het bad, in de auto.
  • Probeer het een tot twee weken uit voordat je oordeelt, en voeg ontbrekende woorden toe in de lege vakjes, op het moment dat de persoon ze nodig heeft.
  • Gebruik het zelf terwijl je praat (zie Modelleren, wachten, reageren).

Voorbeeld 1: een communicatiebord voor bij de bakker

Brood kopen is een voorspelbare uitwisseling: je weet wat er gezegd gaat worden, en in welke volgorde. Een bord van 12 tot 20 vakjes kan genoeg zijn, geordend in de volgorde van de uitwisseling (Beukelman & Light, 2020):

  1. Jezelf voorstellen: hallo; ‘ik praat met mijn tablet, even geduld alstublieft’.
  2. Vragen: ik wil graag; een stokbrood, een croissant, een chocoladebroodje, zijn lievelingsgebakje.
  3. Preciseren: één, twee, drie; goed doorbakken.
  4. Bevestigen of herstellen: ja, dat klopt; dat is het niet; ik heb het niet begrepen; even wachten, alstublieft.
  5. Betalen: wat kost het?; ik wil pinnen.
  6. Bedanken: dank u wel, dag.
Vijf pictogrammen naast elkaar: een meisje dat zwaait, een hand die naar een bal reikt, een stokbrood, een meisje met haar hand op haar hart, een meisje op de rug gezien dat gedag zwaait.
Enkele vakjes van het communicatiebord voor bij de bakker, in de volgorde van de uitwisseling: hallo, ik wil graag, een stokbrood, dank u wel, dag.

Voeg de vaste strook toe. Op PicTalk Springplank 48 heeft de pagina ‘Winkelen’ al zinnen met ‘u’ voor winkelpersoneel, zoals ‘kunt u dat herhalen?’. Voor zelfstandig boodschappen doen, zie Tieners en volwassenen.

Voorbeeld 2: een communicatiebord bij een boek

Boeken brengen woorden die het dagelijks leven niet biedt (wilde dieren, fantasiefiguren, sterke gevoelens). Het model van Beukelman en Light (2020), aangepast aan Goudlokje en de drie beren:

  • de personages (Goudlokje, papa beer, mama beer, baby beer) en de vragen wie? wat?;
  • werkwoorden die je vaker kunt gebruiken: gaan, eten, zitten, kapotmaken, slapen, rennen, huilen;
  • plaatsen (in, op, buiten) en gevoelens (blij, verdrietig, boos, bang);
  • woorden om te beschrijven: warm, koud, precies goed, groot, klein;
  • een uitroep (o nee!) en de zin die steeds terugkomt (‘Wie heeft er van mijn pap gegeten?’);
  • een paar lege vakjes.

Communicatieborden die klaar zijn om te printen

Meer dan 40 communicatieborden staan gratis op onze pagina met materialen, als pdf, zonder account: maaltijd, ontbijt, tussendoortje, zich wassen, in het park, in het restaurant, bij de kapper, bij de dokter, schoolplein, zwemmen… De meeste hebben 40 vakjes. Je kunt ze los of allemaal tegelijk downloaden. Begin met een van deze borden en pas het daarna aan de persoon aan: de namen, de spullen en de eigen woorden van de persoon.

Een communicatiebord genereren, maken en afdrukken in Pictalk Buddy

Open in Buddy de module ‘Communicatie’, daarna het linkerpaneel, en tik op ‘Communicatieborden’. Je kunt op twee manieren beginnen:

  • Beginnen met een bestaand bord: ‘Ontdekken’ biedt dezelfde communicatieborden als de pagina met materialen. Kopieer het bord dat past: de kopie is van jou en je kunt hem vrij aanpassen.
  • Een bord genereren op basis van een thema: typ een thema, bijvoorbeeld ‘het zwembad’ of ‘de verjaardag van oma’. Buddy kiest met behulp van AI de woorden, zet ze in het raster en zoekt de pictogrammen, in een tot twee minuten. Bekijk het resultaat in ‘Voorbeeld’, tik zo nodig op ‘Opnieuw genereren’ en verbeter daarna de vakjes met de hand voordat je het bord gebruikt.

Daarna kun je een communicatiebord koppelen aan een gebeurtenis in de agenda, om tijdens de activiteit te praten, of aan een notitie in een notitieboek (‘Notitieboeken’). Voor papier kun je het afdrukken via de drie puntjes rechtsboven. Voor de volledige woordenschat begin je met een Pictalk-woordenschat (PicTalk Basis 24, PicTalk Springplank 48, PicTalk Horizon 80) en pas je die aan.

Veelgestelde vragen

Themabord of volledige woordenschat: wat is het verschil?

Een themabord is een communicatiebord voor één activiteit. Het communicatiebord ‘voor alle situaties’, of de volledige woordenschat, bevat woorden voor alles. Ze horen bij elkaar: het themabord voor de activiteit, de volledige woordenschat voor al het andere.

Moet de tablet mee naar de bakker?

Niet per se. Een telefoon, een horloge of een klein papieren kaartje kan genoeg zijn voor een bepaalde situatie zoals brood kopen.

Bestaan er gratis communicatieborden om te printen?

Ja: meer dan 40, als pdf, op onze pagina met materialen. Pas ze daarna aan de persoon aan.

Pictalk Buddy brengt OC-borden, een visuele agenda, geleide sequenties en notitieboeken samen, met dezelfde pictogrammen, op Android, iOS, het web en het horloge. Een app met vrije bijdrage (je betaalt wat je wilt), ontwikkeld door een vereniging zonder winstoogmerk. Ontdek Buddy

Bronnen

  • Beukelman, D. R., & Light, J. C., 2020, Augmentative & Alternative Communication (5e druk), Paul H. Brookes, hoofdstukken 2, 5, 6, 7 en 12.
  • Studies geciteerd naar Beukelman & Light (2020): Morrow et al. (1993); Yorkston et al. (1990); Wilkinson et al. (2017).

Vond je dit artikel nuttig? Deel het gerust.